Indie
Indie,
Republika Indii (w hindi,
भारत - trl.:
Bhārat ,
Bhāratīya Ga¨arājya , trb.:
Bharat ,
Bharatija Ganaradźja ; ang.
India ,
Republic of India ) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.
Od północy Indie są ograniczone przez pasma górskie: Karakorum i Himalaje. Z Indiami graniczą: Pakistan na północnym zachodzie, Chiny, Nepal oraz Bhutan na północy, Birma i Bangladesz na północnym wschodzie, Sri Lanka przez zatokę Mannar i cieśninę Palk na południowym wschodzie. Od południowego zachodu kraj otaczają wody Morza Arabskiego, zaś od południowego wschodu Zatoki Bengalskiej i Morza Andamańskiego. Do Indii należy archipelag Lakkadiwów leżący na Morzu Arabskim 450 km na zachód od wybrzeży kraju, oraz leżące w Zatoce Bengalskiej archipelagi Andamanów i Nikobarów.
- Stolica: New Delhi
- Inne duże miasta: Bombaj - 12,6 mln mieszk., Delhi - 10,4 mln, Kalkuta, Madras, Bangalur, Hajdarabad, Ahmadabad, Kanpur
(Ludność miejska stanowi jedynie 27% mieszkańców państwa.)
- Położenie geograficzne: 8°- 37° N, 68°- 97° E
- Rozciągłość równoleżnikowa - 2 933 km
- Rozciągłość południkowa - 3 214 km
- Długość granic:
- Pakistan - 2 912 km
- Chiny - 3 380 km
- Nepal - 1 690 km
- Bhutan - 605 km
- Bangladesz - 4 053 km
- Birma - 1 463 km
- Język urzędowy: hindi; język angielski pełni rolę języka pomocniczego, łącznikowego. Ponadto jest 21 języków konstytucyjnych, dopuszczanych jako języki wykładowe i urzędowe w określonych stanach assamski, bengali, bodo, dogri, gudźarati, kannada, kaśmiri, konkani, maithili, malajalam, manipuri, marathi, orija, pendżabski, nepali, santali, sindhi, sanskryt), język tamilski, telugu ,urdu. Znaczna część ludności, zwłaszcza mieszkańcy południowych stanów Indii odnosi się wrogo do prób zastąpienia w urzędach języka angielskiego językiem hindi, uważając, że stanowi to niedopuszczalny zamach na ich autonomię.
- System polityczny: Indie są demokratyczną republiką federacyjną.
Głową państwa jest prezydent, organem ustawodawczym dwuizbowy parlament - Sansad. Stany mają własne organy władzy, na czele stoi gubernator mianowany przez prezydenta.
- Święta narodowe:
- 26 stycznia – rocznica proklamowania republiki (1950),
- 15 sierpnia – rocznica uzyskania niepodległości (1947)
Podział administracyjny
Indie podzielone są na 28 stanów i 7 terytoriów związkowych.
Nazwy jednostek administracyjnych podano w wersji polskiej (jeżeli isnieje polski egzonim), wersji angielskiej (ang.) oraz w wersji hindi w polskiej transkrypcji (trb.) i w transliteracji (trl.):
| Stany: | |
- Andhra Pradesh; Andhra Pradeś (trb.), Āṁdhra Pradeś (trl.)
- Arunachal Pradesh; Arunaćal Pradeś (trb.), Aruṇācal Pradeś (trl.)
- Assam (ang.); Asam (trb.), Asam (trl.)
- Bengal Zachodni (pol.); West Bengal (ang.); Paśćimi Bangal (trb.), Paścimī Baṁgāl (trl.)
- Bihar (ang.); Bihar (trb.), Bihār (trl.)
- Chhattisgarh (ang.); Ćhattisgarh (trb.), Chattīsgaṛh (trl.)
- Dżammu i Kaszmir (pol.); Jammu and Kashmir (ang.); Dźammu aur Kaśmir (trb.), Jammū aur Kaśmīr (trl.)
- Goa (ang.); Gowa (trb.), Govā (trl.)
- Gujarat (ang.); Gudźarat (trb.), Gujarāt (trl.)
- Haryana (ang.); Harijana (trb.), Hariyāṇā (trl.)
- Himachal Pradesh (ang.); Himaćal Pradeś (trb.), Himācal Pradeś (trl.)
- Jharkhand (ang.); Dźharkhand (trb.), Jhāṛkhaṁḍ (trl.)
- Karnataka (ang.); Karnataka (trb.), Karṇāṭaka (trl.)
- Kerala (ang.); Kerala (trb.), Kerala (trl.)
- Madhya Pradesh (ang.); Madhja Pradeś (trb.), Madhya Pradeś (trl.)
- Maharashtra (ang.); Maharasztra (trb.), Mahārāṣṭra (trl.)
- Manipur (ang.); Manipur (trb.), Maṇipur (trl.)
- Meghalaya (ang.); Meghalaja (trb.), Meghālaya (trl.)
- Mizoram (ang.); Mizoram (trb.), Mizorām (trl.)
- Nagaland (ang.); Nagalaind (trb.), Nāgālaiṁḍ (trl.)
- Orisa (pol.); Orissa (ang.); Urisa (trb.), Uṛīsā (trl.)
- Pendżab (pol.); Punjab (ang.); Pańdźab (trb.), Paṁjāb (trl.)
- Radżastan (pol.); Rajasthan (ang.); Radźasthan (trb.), Rājasthān (trl.)
- Sikkim (ang.); Sikim (trb.), Sikim (trl.)
- Tamil Nadu (ang.); Tamilnad (trb.), Tamilnād (trl.)
- Tripura (ang.); Tripura (trb.), Tripura (trl.)
- Uttaranchal (ang.); Uttarańćal (trb.), Uttarāṁcal (trl.)
- Uttar Pradesh (ang.); Uttar Pradeś (trb.), Uttar Pradeś (trl.)
|
Terytoria związkowe:- Andamany i Nikobary (pol.); Andaman and Nicobar Islands (ang.); Andaman aur Nikobar Dwip (trb.), Aṁdamān aur Nikobār Dvīp (trl.)
- Czandigarh (pol.); Chandigarh (ang.); Ćandigarh (trb.), Caṁḍīgaṛh (trl.)
- Dadra i Nagarhaweli (pol.); Dadra and Nagar Haveli (ang.); Dadra aur Nagarhaweli (trb.), Dādrā aur Nagarhavelī (trl.)
- Daman i Diu (pol.); Daman and Diu (ang.); Daman aur Diw (trb.), Damaṇ aur Dīv (trl.)
- Lakszadiwy (pol.); Lakshadweep (ang.); Lakszadwip (trb.), Lakṣadvīp (trl.)
- Pondicherry (ang.); Puduććeri (trb.), Puducceri (trl.)
Narodowe terytorium stołeczne:- Delhi (ang.); Dilli (trb.), Dillī (trl.)
Ludność
| Rozmiar i wzrost populacji w Indiach w latach 1901-2001 |
| Rok | Populacja | Przyrost w ciągu dekady | Mnożnik populacji z 1901 |
| Liczba | Procent |
| 1901 | 238 396 327 | --- | --- | 1,0 |
| 1911 | 252 093 390 | 13 697 063 | 5,7 | 1,1 |
| 1921 | 251 321 213 | -772 117 | -0,3 | 1,1 |
| 1931 | 278 977 238 | 27 656 025 | 11,0 | 1,2 |
| 1941 | 318 660 580 | 39 683 342 | 14,2 | 1,3 |
| 1951 | 361 088 090 | 42 427 510 | 13,3 | 1,5 |
| 1961 | 439 234 771 | 78 146 681 | 21,6 | 1,8 |
| 1971 | 548 159 652 | 108 924 881 | 24,8 | 2,3 |
| 1981 | 683 329 097 | 135 169 445 | 24,7 | 2,9 |
| 1991 | 846 421 039 | 163 091 942 | 23,9 | 3,6 |
| 2001 | 1 028 737 436 | 182 316 397 | 21,5 | 4,3 |
| Źródło: Population Bulletin Vol.61 No.3 September 2006 |
- Ludność: 1,08 mld (2005) - Indie są drugim państwem na świecie pod względem liczby ludności. Dane te są jednak szacunkowe i mogą znacznie różnić się od rzeczywistych, gdyż w Indiach nie prowadzi się ewidencji ludności, ani spisów powszechnych ludności.
- Średnia gęstość zaludnienia: 328 osób/km² - jest to jedno z najgęściej zaludnionych państw w Azji (największa gęstość zaludnienia: południowe Wybrzeże Malabarskie, dolina i delta Gangesu oraz Nizina Hindustańska (są to najżyźniejsze tereny Indii).
- Struktura językowa: 39% Hindusi mówiący którymś z dialektów języka hindi, 8% Telugowie, 8% Bengalczycy, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gudźaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczycy (18% stanowią inne grupy językowe).
Wyznania
- hinduiści - 80,5%
- muzułmanie - 13,4%
- chrześcijanie - 2,3%
- sikhowie - 1,84% (gł. w Pendżabie)
- buddyści - 0,76%
- dźiniści - 0,4%
- żydzi, parsowie, bahaiści
Gospodarka
Waluta Indii rupia indyjska, dzieli się na 100 pajsa (paisa). Indie są jednym z najszybciej rozwijających się krajów świata, rozwija się tam przede wszystkim bardzo szybko rynek internetowy.
Warunki naturalne
Klimat
Zwrotnikowy, na północy zwrotnikowo-monsunowy, na południowym zachodzie wilgotny, stopniowo przechodzi w suchy w zachodniej części Niziny Hindustańskiej, w Karakorum i Himalajach podzwrotnikowy górski. W wyższych partiach gór zima trwa 6 miesięcy. Częste cyklony połączone z wielkimi ulewami w okresie przejściowym między monsunem letnim a zimowym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od ok. 15°C u podnóża Himalajów do ok. 28°C na południu. W maju, który jest najcieplejszym miesiącem 27–30°C, z wyjątkiem pustyni Thar gdzie temperatura osiąga do 36°C.
Rzeki
Rzeki Indii należą do zlewiska Oceanu Indyjskiego. Największe rzeki:
Ganges czczony przez hinduistów jako święta rzeka, jego dopływy Jamuna, Son, Damodar, Ghaghra. Ganges łączy się w delcie z Brahmaputrą. Na zachodzie dopływy Indusu.
Wyspy
Wyspy Indii:
- Andamany
- Barren
- Andaman Wielki
- Andaman Mały
- Archipelag Ritchie
- Sentinel
- Nikobary
- Nikobar Wielki
- Nikobar Mały
- Kar Nikobar
- Katczal
- na rzece Kaweri
- Srirangapatna
- Shivanasamudram
- Srirangam
oraz
Chorao, Diu, Divar, Lakkadiwy, Majuli, Monroe, wyspy w okolicy Bombaju, Rameswaram, Sriharikota, Vashee, Willington
Przyprawy
Najczęściej używane:
- kardamon
- kolendra
- imbir
- kurkuma
- cynamon
- masala
- haldi
Historia
==Ważne postacie==
- Mohandas Karamchand Gandhi (Mahatma Gandhi)
- Sonia Gandhi
- Matka Teresa z Kalkuty